Hỏi :
Đạo Công Giáo ngày nay có cho phép gia đ́nh Công Giáo được lập bàn thờ ông bà cha mẹ đă khuất hay không ? Có được thắp nhang đèn, van vái trước bàn thờ tổ tiên, tổ chức giỗ chạp theo phong tục cổ truyền đối với người quá cố như các gia đ́nh Việt Nam khác không có đạo không ?
Trường hợp gia đ́nh cha mẹ con chỉ thờ phượng ông bà tổ tiên thôi th́ khi lập gia đ́nh chúng con có thể khấn lạy ra mắt ông bà tổ tiên của gia đ́nh ḿnh cũng như bên gia đ́nh nhà vợ không ?
Giải đáp:
Anh M. thân mến,
Như anh đă biết người Công Giáo cũng có bổn phận thảo hiếu với cha mẹ và tổ tiên ông bà. Ngoài việc chăm lo phụng dưỡng khi c̣n sống mà cả khi đă qua đời cũng luôn phải nhớ ơn, xin lễ và và cầu nguyện cho các ngài nữa.
Nhân câu hỏi của anh về việc lập bàn thờ cho ông bà, cha mẹ đă khuất và giỗ chạp theo phong tục cổ truyền của người Việt Nam tôi xin trích Thông cáo của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam làm tại Đà Lạt, ngày 14 tháng 6 năm 1965 xin Ṭa Thánh áp dụng huấn thị Plane compertum est(8-12-1939) về việc tôn kính tổ tiên đă được Bộ Truyền giáo chấp thuận Ngày 20-10-1964 :
Thể thức áp dụng Huấn thị Plane compertum est
1) Nhiều hành vi cử chỉ xưa kia tại Việt Nam, có tính cách tôn giáo, nhưng nay v́ sự tiếp xúc với bên ngoài và v́ tâm t́nh, tập quán đă thay đổi nhiều, nên chỉ c̣n là những phương cách biểu lộ ḷng hiếu thảo tôn kính đối với tổ tiên và các bậc anh hùng liệt sĩ. Những cử chỉ, thái độ, nghi lễ có tính cách thế tục, lịch sự và xă giao đó, Giáo Hội Công Giáo chẳng những không ngăn cấm mà c̣n mong muốn và khuyến khích cho nó được diễn tả bằng những cử chỉ riêng biệt của mỗi nước, mỗi xứ và tùy theo trường hợp.
V́ thế, những cử chỉ, thái độ và nghi lễ tự nó hoặc do hoàn cảnh, có một ư nghĩa thế tục rơ ràng là để tỏ tinh thần ái quốc, ḷng hiếu thảo, tôn kính hoặc tưởng niệm tổ tiên và các bậc anh hùng liệt sĩ (như treo ảnh, h́nh, dựng tượng, nghiêng ḿnh bái kính, trưng hoa đèn, tổ chức ngày kỵ, giỗ…) th́ được thi hành và tham dự cách chủ động.
2) Trái lại, v́ có nhiệm vụ bảo vệ đức tin Công Giáo được tinh tuyền, Giáo Hội không thể chấp nhận cho người giáo hữu có những hành vi cử chỉ, hoặc tự nó, hoặc do hoàn cảnh có tính cách tôn giáo trái với giáo lư ḿnh dạy.
V́ thế, các việc làm có tính cách tôn giáo không phù hợp với giáo lư Công Giáo (như bất cứ lễ nghi nào biểu lộ ḷng phục tùng và sự lệ thuộc của ḿnh đối với một thụ tạo nào như là đối với Thiên Chúa), hay những việc dị đoan rơ rệt (như đốt vàng mă), hoặc cử hành ở những nơi dành riêng cho việc tế tự… th́ giáo hữu không được thi hành và tham dự. Trong trường hợp bất đắc dĩ, chỉ được hiện diện một cách thụ động như đă ấn định trong giáo luật, khoản 1258 (GL 1917).
Một văn kiện nữa là thông cáo của Hàng Giám Mục Việt Nam sau Đại Hội toàn quốc kỳ VII về Truyền Bá Phúc Âm toàn quốc đă diễn ra tại Nha Trang từ ngày 12 đến 14 tháng 11 năm 1974 cụ thể hoá hơn nữa những ǵ được thực hiện phù hợp với tinh thần hội nhập văn hoá của quê hương, đất nước . Kết thúc khóa họp, 7 giám mục tham dự ra thông cáo về “Lễ Nghi Tôn Kính Ông Bà Tổ Tiên.” Các giám mục chấp thuận và cho thi hành quyết nghị của Ủy Ban Giám Mục về Truyền Bá Phúc Âm ngày 19 tháng 4 năm 1972.
Thông cáo giải thích thêm 6 điểm của quyết nghị 1972:
1. Bàn thờ gia tiên để kính nhớ Ông Bà Tổ tiên được đặt dưới bàn thờ Chúa trong gia đ́nh, miễn là trên bàn thờ không bày biện điều ǵ mê tín dị đoan, như hồn bạch.
2. Việc đốt nhang hương, đèn nến trên bàn thờ gia tiên và vái lạy trước bàn thờ, giường thờ Tổ tiên, là những cử chỉ thái độ hiếu thảo tôn kính, được phép làm.
3. Ngày giỗ cũng là ngày “kỵ nhật” được “cúng giỗ” trong gia đ́nh theo phong tục địa phương miễn là loại bỏ những ǵ là dị đoan mê tín, như đốt vàng mă, và giảm thiểu cùng canh cải những lễ vật biểu dương đúng ư nghĩa thành kính biết ơn Ông Bà, như dâng hoa trái, hương đèn.
4. Trong hôn lễ, dâu rể được làm “Lễ Tổ, Lễ Gia Tiên” trước bàn thờ, giường thờ Tổ tiên, v́ đó là nghi lễ tỏ ḷng biết ơn, hiếu kính tŕnh diện với Ông Bà.
5. Trong tang lễ được vái lạy trước thi hài người quá cố, đốt hương vái theo phong tục địa phương để tỏ ḷng cung kính người đă khuất cũng như Giáo Hội cho đốt nến, xông hương nghiêng ḿnh trước thi hài người quá cố.
6. Được tham dự nghi lễ tôn kính vị thành hoàng quen gọi là phúc thần tại đ́nh làng, để tỏ ḷng cung kính biết ơn những vị mà theo lịch sử đă có công với dân tộc hoặc là ân nhân của dân làng, chứ không phải là mê tín như đối với các “yêu thần, tà thần”.
Với thông cáo chính thức của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam anh có thể yên tâm biểu lộ những cử chỉ tôn kính, hiếu thảo đối với tổ tiên và cả với những người có công với dân tộc trong xă hội nữa. Về những cử chỉ bầy tỏ sự tôn kính trong hôn lễ trước bàn thờ tổ tiên cũng đă được thông cáo tŕnh bầy rơ ràng, chắc hẳn đă trả lời cho những thắc mắc của anh.
Hi vọng những điều vừa tŕnh bầy giúp anh và nhiều người khác hiểu rơ lập trường của Hội Thánh đối với phong tục của dân tộc Việt Nam. Việc tôn kính tổ tiên không những chỉ là một việc nên làm mà c̣n là bổn phận và nghĩa vụ của con cháu theo lệnh truyền của Chúa là thảo kính cha mẹ, giới răn đứng ngay sau việc thờ phượng Chúa.
Lm Giuse Nguyễn Ngọc Bích DCCT giải đáp